یادداشتهای اختصاصی

لزوم بررسی و توجه به بروزرسانی قوانين در حمايت از كودكان

حمايت از كودكان در برابر خطرات احتمالی به ویژه در ابعاد کیفری همواره مورد توجه قانون گذار ایران نیز بوده است. قانون اساسي، قانون كار، قانون اجازه الحاق دولت به كنوانسيون حقوق كودك، قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب؛ هر یک به نحوی درصدد تضمین حقوق کودکان برآمده اند. اما علیرغم تأکیدات وافر اسلام بر لزوم رعایت حقوق کودکان و قوانین و مقررات پراکنده موجود، در جامعه اسلامی ایران پدیده شوم «کودک آزاری» شدت می یافت. تا جایی که تحت تأثیر فشار افکار عمومی و برای اولین بار، قانون گذار در حمایت از کودکان بزه دیده – به صورت شتاب زده – درصدد تدوین طرحی تحت عنوان « قانون حمایت از کودکان و نوجوانان » برآمد که پس از فراز و نشیب های بسیار آن را در 9 ماده مصوب نمود. مصوبه فوق در تاریخ 11/10/1381 به تأیید نهایی شورای نگهبان رسید که در عرف جامعه به قانون «کودک آزاری» مصطلح شد.
نقد و بررسی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب 1381
در فرهنگ حقوقی ما کودک آزاری تعریف نشده است. قانون گذار 1381 نیز بدون ارائه تعریف «کودک آزاری» مصادیق آن را به شرح ذیل بیان نموده است:
1- صدمه و اذيت و آزار و شكنجه جسمی اشخاص زیر 18 سال تمام شمسی
2- صدمه و اذيت و آزار و شكنجه روحی اشخاص زیر 18 سال تمام شمسی
3- خرید و فروش اشخاص زیر 18 سال تمام شمسی
4- بهره کشی اشخاص زیر 18 سال تمام شمسی
5- به كارگيري اشخاص زیر 18 سال تمام شمسی به منظور ارتكاب اعمال خلاف
6- ناديده گرفتن عمدي سلامت و بهداشت رواني و جسمي اشخاص زیر 18 سال تمام شمسی
7- کودک آزاری جنسی
8- ممانعت از تحصيل اشخاص زیر 18 سال تمام شمسی
توضیح آن که سابق بر آن اعمال مجرمانه فوق، در مقررات کیفری نیز وجود داشته است.
نقاط قوت قانون:
* قانون گذار؛ به دور از اختلاف نظرها درخصوص سن کودکی در حقوق ایران و با دیدگاه حمایتی، در ماده (1) کلیه اشخاصي كه به سن هجده سال تمام هجري شمسي نرسيده اند را مشمول قانون دانسته است.
* اعلام کودک آزاری به عنوان جرم عمومی در ماده (5) به منظور تلاش برای بیداری وجدان عموم جامعه و واکنش نشان دادن به معضل کودک آزاری.
توضیح آن که تا قبل از تصویب قانون فوق، برای اعلام جرم کودک آزاری علیه پدر،
می بایست در ابتدا قیم اتفاقی برای صغیر تعیین می شد و طرح شکایت صرفاً پس از تعیین قیم امکانپذیر بود.
* الزام قانونی كليه افراد و مؤسسات و مراكزي كه به نحوي مسؤوليت نگاهداري و ‌سرپرستي كودكان را بر عهده دارند برای اعلام موارد کودک آزاری درصورت مشاهده و پيگرد قانونی افراد مذکور در موارد تخلف از این دستور در ماده (6).
* جرم انگاری آزار و اذیت جسمی، جنسی، روانی و عاطفی شامل:
1. آزارهای روحی و اخلاقی کودک، در مواد (2) و (5).
جرائم توهین و قذف کودک، عدم تحویل کودک به سرپرست قانونی، رها کردن کودک، ربودن نوزاد، مزاحمت و تعرض در اماکن عمومی و آدم ربایی در قانون مجازات اسلامی مسبوق به سابقه است.
2. بهره کشی از کودک، در ماده (3) .
موضوع بهره کشی از اطفال در مقررات غیر کیفری نیز پیش بینی شده بود. موضوع غیرقانونی بودن ازدواج نابالغ بدون اذن ولی و ممنوعیت بکارگیری اطفال کمتر از 15 سال وجود داشته است.
3. خريد، فروش، بهره‌كشي و به كارگيري كودكان به منظور ارتكاب‌ اعمال خلاف از قبيل قاچاق» در ماده (3).
از مصادیق دیگر جرم «بکارگیری کودکان در اعمال خلاف» می توان به جرائم سرقت،
تکدی گری، کلاشی، ولگردی، جرائم مربوط به مواد مخدر اشاره نمود. هر چند مطابق ماده 713 قانون مجازات اسلامی هركس طفل صغير يا غير رشيدي را وسيله تكدي قرار دهد يا افرادي را به اين امر بگمارد به سه ماه تا دوسال حبس و استرداد كليه اموالي كه از طريق مذكور به دست آورده است محكوم خواهد شد، نیز در مقررات کیفری مسبوق به سابقه بوده است.
4. شکنجه جسمی و روحی کودک، در ماده (4).
در مقررات کیفری، جرمی تحت عنوان شکنجه وجود ندارد و صرفاً آزار و اذیت بدنی که توسط مأمورین دولتی اعمال می شود، به عنوان جرم شکنجه مطرح شده است. اما به منظور حمایت از حقوق کودکان بزه دیده، برای اولین بار در حقوق ایران بحث شکنجه مطرح شده است.
5. نادیده گرفتن عمدی سلامت و بهداشت کودک و ممانعت از تحصیل کودکان، در ماده (4).
قبلاً در این زمینه، ‌قانون طرز جلوگيري از بيماري هاي آميزشي و بيماريهاي واگيردار 1320 و جرم مربوط به ترک انفاق طفل در ماده 625 قانون مجازات اسلامی نیز پیش بینی شده بود. همچنین پیش از وضع ماده (4)، قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی امتناع یا جلوگیری از تحصیل کودکان را جرم اعلام نموده بود. اما قانون مذکور از قوانین متروک بود که در قانون جدید تکرار شد.

اكرم مهدوی زاده؛ فعال اجتماعی حوزه كودكان كار و آسيب
مجله اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران

تیم مدیریت داخلی وبسایت

با مجله اینترنتی مددکاری اجتماعی، جدیدترین مقالات و پژوهش های مددکاری اجتماعی، تاب آوری و کوچینگ را بطور رایگان دریافت نمایید. www.socialwork2015.ir

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا