باشگاه تاب آوریتاب آوریمددکاری اجتماعیمددکاری اجتماعی و تاب آوری

مددکاران اجتماعیِ تاب آور، جامعه ای تاب آور خواهند ساخت

باشگاه تاب آوری؛ انعکاس دهنده فعالیتها و اقدامات تخصصی کارگروه تاب آوری در رسانه مددکاری اجتماعی ایرانیان

باشگاه تاب آوری: تاب آوري در علوم اجتماعي به عنوان «فرايند كش سانی و واكنش در مقابل ناملايمات» فرض می شود. تاب آوری را به عنوان روشی برای اندازه گيری توانايی فرد در مقابله با عوامل استرس زا و عواملی كه سلامت روان فرد را تهديد می كند، تعريف كرده است.

تاب آوری معادل واژه انگليسی Resiliency است. در فرهنگ لغت، اين كلمه، خاصيت كشسانی، بازگشت پذيری و ارتجاعی معنا شده است، ولی در متون بهداشت روانی تاب آوری معادل گوياتری است. ريشه تاب آوری (resiliency) از علم فيزيك گرفته شده است و به معنی جهيدن به عقب است. در واقع افراد تاب آور قادر هستند به عقب بجهند. آنها توانايي زنده ماندن و حتي غلبه بر ناملايمات را دارند. تاب آوري ميتواند باعث شود كه فرد پيروزمندانه از رويدادهاي ناگوار بگذرد و عليرغم قرار گرفتن در معرض تنش هاي شديد، شايستگي اجتماعي، تحصيلي و شغلي او ارتقا يابد. تاب آوري نوعي ويژگي است كه از فردي به فردي متفاوت است و ميتواند به مرور زمان رشد كند يا كاستي يابد.

تاب آوری نه تنها منجر به افزایش قدرت تحمل و سازگاری فرد در برخورد با مشکل می شود، بلکه می تواند منجر به حفظ سلامت روان و حتی ارتقای آن بیانجامد. یکی از شرایط تنش زا که فرد مدت طولانی در گیر آن هست شغل فرد می باشد. در بین مشاغل، مددکاری اجتماعی از جمله مشاغل پر استرس با حجم زیاد کار محسوب می گردد که می تواند منجر به بروز سندرم فرسودگی شغلی[1] در بین مددکاران اجتماعی گردد. ظرفیت تاب آوری به عنوان یک پیش بینی کننده جهت جلوگیری و کاهش فرسودگی شغلی ناشی از استرس های شغلی محسوب می گردد. در این مبحث آینده سعی شده به جای تمرکز بر سختی کار مددکاران اجتماعی تلاش برای  توانمندسازی آن ها انجام گیرد.

مسلش و جکسون می گویند فرسودگی شغلی کاهش قدرت سازگاری فرد با عوامل فشارزا و نشانگی مرکب از خستگی جسمی و عاطفی است که به ایجاد خودپنداره و نگرش منفی به شغل و فقدان احساس ارتباط با مراجعان به هنگام انجام وظیفه منجر می شود و آن را دارای سه مولفه اصلی: خستگی هیجانی، مسخ شخصیت و کاهش عملکرد شخصی بر می شمرند. به اعتقاد آن ها خستگی هیجانی متاثر از فشار روانی، احساس تحت فشار بودن و از میان رفتن منابع هیجانی فرد است. مسخ شخصیت، پاسخ منفی و سنگدلانه به اشخاصی است که معمولا دریافت کنندگان خدمت از همان فرد هستند و به برداشت منفی از مراجع اشاره دارد و در نهایت، کاهش یا فقدان کفایت شخصی، کم شدن احساس شایستگی در انجام وظیفه و ارزیابی منفی از خود در زمینه کار است. سندرم فرسودگی شغلی، یک اختلال روانی نیست ولی در طی زمان، به آهستگی گسترش می یابد و می تواند به یک ناتوانی روانی تبدیل شود.

امروزه برخلاف گذشته که به روش های مشکل و مسئله مدار که سعی در جهت کاهش منابع تنش و استرس شغلی دارند به روش هایی توجه می شود که با بالا بردن ظرفیت های فردی در عین برخورد با مشکل، افراد خود را از لحاظ شخصیتی ارتقاء بخشند.

از جمله راهکارهای افزایش تاب آوری تخصیص پاداش و تقدیر نامه، برگزاری دوره ها و کلاس های مهارت های زندگی همچنین کارگاه های دوره ای جهت آموزش مستمر مددکاران اجتماعی می تواند مثمر ثمر واقع گردد.

با توجه به اینکه حرفه مددکاری اجتماعی از مشاغل سخت اجتماعی محسوب می گردد و به جهت دشواریهای شغلیِ مددکاران اجتماعی، بررسی و  شناسایی روزنه های افزایش توانایی آنان در ابعاد مختلف از بدیهیات می باشد لذا ارتقاء سطوح کمّی و کیفیِ تاب آوریِ مددکاران اجتماعی از ضروریاتِ انکار ناپذیر “اشتغالِ توأم با بهداشت روانی در این حرفه” تلقی می گردد.

البته توجه به این نکته اهمیت بسزایی دارد که مبانی و اصول آموزشیِ تاب آوری و در ادامه آن نقشه راهِ توسعه تاب آوریِ اقشار و اصناف مختلف جامعه مسلماً می بایست متفاوت باشند.

بعنوان مثال: محتوای مبانیِ رایجِ آموزش تاب آوری برای جوامع هدف مددکاران اجتماعی، با مبانی و اِتودهای آموزش تاب آوری برای جامعه تخصصی مددکاران اجتماعی می بایست متفاوت باشد. اما متأسفانه با بررسی کوتاه نسبت به مفاد آموزشیِ تاب آوری که در حوزه های مختلف برگزار می گردد، به راحتی و وضوح کامل متوجه یکسان بودنِ محتوای قریب به اتفاقِ دوره ها و کارگاههای آموزشیِ برگزار شده می شویم. محتوای دوره های تاب آوری تماماً روانشناختی است و در اشکال مختلفی، صرفاً بر مبنای دستور کار نهادها، “فوری و رفع تکلیفی و گزارش محور” می باشند و به هیچ عنوان نتیجه محور نیستند.

ارتقاء تاب آوری جامعه مددکاران اجتماعیِ شاغل در این حرفه، نیازمند برگزاری دوره های آموزشیِ برنامه ریزی شده، هدفمند، مدوّن و مسلماً نتیجه محور و اثربخش می باشد.

یکی از بهترین و مهمترین روزنه های مقابله با خستگی ها و پژمردگی های شغلیِ مددکاران اجتماعی، ارتقاء تاب آوری آنان است و اقدامات لازم در این زمینه خصوصاً بر اساس استانداردهای آموزش تاب آوری، متناسب با نوع فعالیتِ آنان در فیلدهای مختلف تخصصی ضروری است.

مددکاران اجتماعی تاب آور، جامعه ای تاب آور خواهند ساخت …
[1] Occupational Burnout

نویسندگان: هما صدری و جواد طلسچی یکتا
انتشاریافته در مجموعه تخصصی مددکاری اجتماعی ایرانیان

تیم مدیریت داخلی وبسایت

با مجله اینترنتی مددکاری اجتماعی، جدیدترین مقالات و پژوهش های مددکاری اجتماعی، تاب آوری و کوچینگ را بطور رایگان دریافت نمایید. www.socialwork2015.ir

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا