آسیب های اجتماعی ایرانواکاوی مسائل اجتماعی ایران

واکاوی اجتماعی کودک همسری در ایران

همواره در طول تاريخ، بدرفتاری با كودكان در جامعه وجود داشته است اما تنها در سال های اخير توجه جدی به آن شده  و در جامعه بعنوان يك مسئله اجتماعی مطرح گشته است. پیگیری مدافعان حقوق کودک و تلاش برای حساس سازی و همچنین فعالیت سازمان های حمایتی از جمله سازمان بهزیستی و به ویژه  اورژانس اجتماعی باعث شده تا مسأله کودک آزاری مورد توجه قرار گیرد. در میان مسائلی که منجر به کودک آزاری شده و حقوق کودکان را به مخاطره می اندازد، ازدواج کودک یکی از مسائلی است که تعداد زیادی از کودکان را از حقوق خود محروم می نماید. ازدواج يکي از پديده ها و نهادهای مهم اجتماعي است که نقش بسيار حساسی بر تمامی ابعاد زندگی انسان دارد و داشتن آمادگی لازم از نظر جسمی و روانی و اجتماعی برای آن ضروری است. به همين دليل در قوانين حقوقی بسياری از کشورهای جهان حداقل سنی برای آن در نظر گرفته شده است. در اصطلاح حقوق بشر، ازدواج کودک بدین معنی است که زوجین یا یکی از آن ها، کودک بوده  و  ازدواجی تحت  قوانین مدنی، مذهبی و یا عرفی با ثبت یا  بدون ثبت رسمی، صورت بگیرد. از سوی دیگر با عنایت به تعریف ماده« یک» کنوانسیون حقوق کودک که به طفل زیر 18 سال کودک اطلاق می شود، ازدواج قبل از 18 سالگی ازدواج زودهنگان نامیده می شود. اجبار کودک برای ازدواج در سنین خردسالی در حالی که کودک در حال کسب تجربه های ارتباط با محیط پیرامون و کسب مهارتهای زندگی است و هنوز قادر به تجزیه و تحلیل قواعد پیچیده زندگی زناشویی و چگونگی برخورد مناسب با زوج خود در شرایط گوناگون زندگی نمی باشند، تبعیض و ظلم بزرگی است که تجربه زندگی مشترکشان برای همیشه در هاله ای از ترس و تبعیض خواهد بود. ازدواج زودرس هر دو جنس را متأثر مي سازد اما دختران بيشتر در معرض آن هستند و آسيب ها و عوارض شديدی را متحمل مي گردند. زیرا دختران قبل از 18 سالگی به لحاظ فیزیکی، فیزیولوژیکی و روانی آمادگی پذیرش مسئولیت ازدواج و بچه دار شدن را ندارد و نیز برای پسر، پذیرش مسوولیت زندگی و تأمین آن دشوار است.

بررسی ها نشان می دهد که  کودک همسری بيشتر در بستر فقر و نابرابری جنسيتی رخ مي دهد دارای جنبه های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است. گيلز معتقد است كه هر چند بسياری از افراد فقير با فرزندان خود بدرفتاری نمی كنند و فقر في نفسه، سبب بروز كود ك آزاری و غفلت نيست اما در تبيين های روان شناختی آزار و در تبيين كودك آزاری توسط محققان، سهم استرس ناشی از فقر و محروميت مادی بسيار تنگ نظرانه و تقليل گرايانه بوده است. همچنین  چلبی در بحث کودک آزاری، عنوان می کند در خانواده چهار مشكل وجود دارد كه هر خانواده ای برای تداوم و بقای خود بايد اين مشكلات را به نحوی حل كند مشكلاتی از قبیل معيشتی، تمشيتی، معاشرتی و تربيتی. بعد معيشتی مربوط به تأمين مايحتاج خانواده و نيازهای اقتصادی آن است. در بعدتمشيتی مسئله مديريت خانواده مطرح است. در بعد معاشرتی مسئله روابط اعضای خانواده با همديگر و گروه های بيرون از خانواده در دستور كار است. در بعد تربيتی مسئله آموزش تجارب، معارف و قواعد زندگی و كار بست آن ها مطرح مي شود. بنابراین وقتی این ابعاد در خانواده مورد توجه قرار نگیرد منجر به بروز خشونت به ویژه علیه کودکان می شود و به شکل های مختلف بروز می کند. همچنین عوامل  دیگری  مانند پيشگيری از فعاليت جنسی زودرس و حفظ آبروی خانوادگی و عوامل فرهنگی و اجتماعي، نیز باعث ازدواج زودرس فرزندان می شود.

 پیامدهای کودک همسری

ازدواج زود هنگام الزامات قابل‌توجهي برای آنانی که ازدواج کردند به  بار می آورد،  کودکانی كه از نظر سطح آموزش، بهداشت، استقلال مالي و شخصيتي وضعيت مناسبی ندارند. خطر مرگ دختران زير 15سال در هنگام زايمان  5 برابر بيشتر از زنانی است كه در دهه بيست سالگی  زايمان مي كنند و مادری كه كمتر از  18سال سن دارد، احتمال مرگ فرزندشان در سال اول زندگی 60درصـد بيشـتر از كودكـانی است كه از مادران بالای 19سال متولد شده اند. علاوه بر آن از آثار روانی ازدواج زودهنگام نمی توان چشم‌پوشي كرد، ازدواج در سنين پايين اغلب منجر به جدايي از خانواده، دوستان و تعلقات، از دست دادن آزادی، تعامل با همسالان و استفاده از فرصت‌های آموزشی مي‌شود، افزايش تعداد فرزندان، حاملگي و زايمان زودرس، مرگ و مير در مادر نوجوان باردار و در حين زايمان، افزايش ابتلا به HIV و ساير بيماري هاي مقاربتي، افزايش مرگ نوزاد، افزايش خونريزي هاي زايماني و بعد از زايمان، فيستول هاي مامايي، زايمان سخت و طولاني، انزواي اجتماعي، افسردگي، افزایش طلاق، کودک بیوه گی، رشد کودکان بی سرپرست و بد سرپرست، سوء استفاده جنسی از دختران، تداوم چرخه فقرو فحشا، خودكشي، همسركشي و .. می گردد. اين افراد معمولا تحصيلات، درآمد و استقلال كمتري داشته و بيشتر در معرض خشونت قرار مي گيرند. توان زنان نوجوان در مشاركت در سلامت باروري كاهش مي يابد و حتي گاهي اختيار دريافت مراقبت بهداشتي را به دلايل مختلف ندارند.

نتیجه گیری

کودک همسری نوعی از پدیده کودک آزاری است، زناشویی کودکان در کشور در فاصله سنی 10 تا 14 سال رخ می‌دهد. ازدواج دختران و پسران زیر سن قانونی که بیشتر مواقع یکی از زوجین بزرگسال است. از آنجایی که این پدیده را خانواده‌ها زیر پوشش قرار می‌دهند و به نوعی حتی تحت حمایت و اجبار خانواده ازدواج کودک شکل می‌گیرد، شناسایی و بررسی آن روندی بسیار پیچیده و دشوار است. با توجه به اين كه ازدواج زودهنگام در تمام دنيا در ميان دختران بيشتر مشاهده می شود، اين امر روند زنانه شدن فقر را تسريع می كند،‌ چرا كه در بيشتر موارد ازدواج و بارداری های مكرر منجر به دوری آنان از فضای تحصيل و آموزش خواهد شد. با توجه به موارد مطرح شده و از آنجاییکه آمار ازدواج های زودهنگام در ایران، نگران کننده است لازم است تا متولیان این امر از جمله، جامعه شناسان، تصمیم سازان و برنامه ریزان حوزه علوم انسانی، بهداشتی،  سیاسی و  مددکاران اجتماعی توجه ویژه به آن داشته باشند و با بالا بردن حساسیت مدیران اجرایی و آگاهی  افراد جامعه درباره عوارض ازدواج زودرس و اجرای سياست های فقرزدايی می توانند در جهت بهبود وضعيت سلامت زنان و کودکان موثر باشند.

منابع و ماخذ

– علیوردی نیا اکبر، حسنی محمد رضا، ابراهیمی ابراهیم. عوامل خانوادگی کودک‌آزاری. رفاه اجتماعی. ۱۳۹۲; ۱۳ (۵۰) :۷۱-۱۱۰
– معاونت بهداشت دانشگاه شهید بهشتی، گروه تخصصی جمعیت، خانواده و تغذیه( 1392) جزوه باروری سالم، واحد سلامت باروری.

نویسندگان: لیلا فرقانی، دانشجوی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران
شهاب منصوری، کارشناس ارشد روانشناسی

تیم مدیریت داخلی وبسایت

با مجله اینترنتی مددکاری اجتماعی، جدیدترین مقالات و پژوهش های مددکاری اجتماعی، تاب آوری و کوچینگ را بطور رایگان دریافت نمایید. www.socialwork2015.ir

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا