مددکاری اجتماعی انکولوژیمددکاری اجتماعی بیماران مبتلا به سرطان

نقش مددکاران اجتماعی متخصص در فرآیند بیماری سرطان

نویسنده: آیناز منتظری؛ دانش آموخته دانشگاه پیام نور مرکز شهرکرد

سرطان یک بیماری مزمن است که برخلاف وجود همه پیشرفتها در زمینه تشخیص و درمان همچنان یادآور درد، محدودیت و مرگ میباشد و طبق آمارهای سازمان بهداشت جهانی همچنان سرطان به عنوان یک بیماری جهانی معرفی میشود. بیماران مبتلا به سرطان دچار مشکلات جسمی، روانی و اجتماعی زیادی میشوند؛ این مشکلات باعث اختلال در روند طبیعی زندگی و کیفیت آن میگردد و نیاز به حمایت اجتماعی را افزایش میدهد. بیماران مبتلا به بیماریهای بدخیم نظیر سرطان، به عنوان جمعیت آسیب پذیر در نظر گرفته میشوند و اضطراب مرگ این گروه از بیماران با اختلال در بعد روانی میتواند زندگی آنان را تحتتأثیر قرار دهد.

از جمله حرفه ها و تخصص هایی که میتواند به بیماران دچار سرطان کمک شایان توجهی نماید، حرفه مددکاری اجتماعی است. مددکار اجتماعی با توجه به اجرای نقش حمایتگر و با عملکرد مناسب و ملزم نمودن خانواده بیمار جهت شرکت در برنامه های آموزشی جهت افزایش سازگاری بیمار با بیماری سرطان صورت میگیرد به طوری که طی برنامه مشاوره با خانواده مواردی همچون آموزش نحوه مراقبت جسمی، روانی بیمار و کسب سازگاري دیگر اعضاي خانواده و همچنین نحوه برخورد با بیمار و به ویژه با تغییر نقشهای عضو بیمار در خانواده و مراقبت آن توسط سایر اعضاي خانواده جهت افزایش مسئولیتپذیري فردي، خانوادگی، اجتماعی بیمار و سایر افراد خانواده مورد توجه قرار گیرد که این امر با همکاري پرستاران انکولوژي و سایر اعضای تیم مراقبت میسر میشود (سمیعی و همکار، 1389).

با توجه به هزینه های هنگفتی که جراحی و شیمی درمانی دارد بیماران سرطانی را دچار مشکلات اقتصادی میکند که در این رابطه بیماران تحتپوشش بیمه کمتر با مشکل مواجه هستند ولی به هرحال بار اقتصادی زیادی براي بیماران و خانواده به همراه دارد و گاهی نیز منجر به قطع روند درمان میشود لذا با اقتصادي متوسط برخوردار بودند که مددکاري اجتماعی بیمارستان جهت کاهش فشار اقتصادي اجراء شد به طوري که در صورت لزوم بیمارانی که از سطح اقتصادي خیلی ضعیف برخوردار بودند از طرف مددکار اجتماعی بیمارستان تحت حمایت مالی قرار میگرفتند؛ با این وجود، آنچه که مهم است توانمندسازي و خودکفایی بیماران مبتلا به سرطان میباشد تا ضمن حفظ استقلال خود، توانمندي لازم را جهت برطرف کردن مشکلات اقتصادي داشته باشند که این امر نیازمند برنامهریزي و زمان بیشتري جهت تحقق اهداف مربوطه میباشد (همان منبع). مقاله حاضر، با عنوان نقش حرفه مددکاری اجتماعی در فرآیند بهبود سرطان به دنبال بررسی نقش مددکاران اجتماعی به روش کتابخانهای و مروری در این حوزه است که در انتها با ارائه راهکارهای پیشنهادی به این مسئله خواهیم پرداخت.

بیان مسئله
اگرچه سرطان، سلامت روان را تحت تاثیر قرار می دهد اما به نظر می رسد بزرگترین مسئله در زمان بروز این بیماری، حس یاس و ناامیدی است. با توجه به اینکه سرطان یکی از بیماریهای شایع در دنیای متمدن امروزی است که تعداد افراد مبتلا به آن روز به روز درحال افزایش می باشد بیماران پس از مواجه شدن با تشخیص سرطان دچار اضطراب میشوند؛ اضطراب به طور معمول به عنوان احساس ناراحتی توام با ترسی که معطوف به مرگ خود یا دیگران است.

امروزه سرطان به عنوان یک مشکل بزرگ سلامت عمومی به شمار می آید. در حال حاضر، بیش از 25 میلیون نفر در دنیا با سرطان زندگی میکنند، سالانه بیش از 11 میلیون نفر به این بیماری مبتلا می شوند و 7 میلیون مرگ ناشی از سرطان اتفاق میافتد و این بیماری در آینده نزدیک به عنوان نخستین عامل مرگ ومیر کشورهای پیشرفته و در حال توسعه خواهد بود. در کشور ما نیز، در حال حاضر سالانه بیش از 30000 نفر از ایرانیان در اثر سرطان، جان خود را از دست می دهند. تخمین زده میشود که سالیانه بیش از 80000 مورد جدید سرطان، در کشوراتفاق می افتد. با افزایش امید به زندگی و افزایش درصد سالمندی در جمعیت کشور، انتظار میرود موارد بروز سرطان در دو دهه آینده به دو برابر فعلی، افزایش یابد. با توجه به آمارهای ارائه شده، نیاز به نقش مددکاران اجتماعی طبق برنامه های اجرایی خود مددکاران اجتماعی می توانند برای کمک به بهبود وضعیت بیماران سرطانی اقداماتی به عمل آورند از قبیل:
تسهیل در دسترسی منابع روانی زیستی خود هنگامی که با تنیدگی روبرو میشوند؛
فراهم آوردن کمک به آنها برای برآوردن خواسته های موقعیتی آنها؛
فراهم کردن منابع مادی مانند پول، مواد مورد نیاز و مهارتهای سودمند؛
راهنمایی شناختی و رایزنی با آنها.

حمایت مددکار اجتماعی به عنوان یک عامل محافظت کننده محیطی و تاب آوری به عنوان یک عامل محافظتی فردی شناخته می شوند. در نهایت، حمایت اجتماعی در دو بعد ساختاری) روابط حمایتی خانواده و شبکه اجتماعی (و عملکردی) کیفیت ارتباطات و حمایتهای ارائه شده توسط خانواده و شبکه اجتماعی(، بهعنوان عوامل محافظتکننده محیطی در برابر بیماري سرطان عمل میکند. به طوری که هرچقدر خانواده و شبکه اجتماعی بتوانند حمایتهاي گوناگون را به شکل مناسبتری براي فرد مبتلا به سرطان آموزش ببینند و فراهم سازند، به همان میزان میتوان انتظار داشت که عوامل محافظت کننده فردی نظیر تاب آوری نیز در فرد تقویتشده و موجبات سازگاري و تطابق بیشتر او را در برابر بیماری سرطان فراهم میسازد (راجعیان و همکار، 1395).

حرفه مددکاری اجتماعی پزشکی در فرآیند بیماری سرطان
مددکاری اجتماعی رشته ای است که بر پایه مفاهیم فلسفی نظری مانند عدالت اجتماعی، برابری، توانمندسازی و مانند آن بنا نهاده شده است.
مددکار اجتماعی پزشکی بخشی از تیم مراقبتهای بهداشتی چندحرفه ای است؛ که به ارائه مداخلات برای حمایت از بیماران و خانواده آنها درطول مدت بهبودی و یا انطباق با بیماری می پردازد.

مسئولیت اصلی مشکلات روانی _ اجتماعی وابسته به سلامت برعهده مددکاران اجتماعیاست. برای حل مشکلات بیماران صرفاً خدمات پزشکی نمیتواند پاسخگوی نیازهای بیماران باشد؛ بنابراین لزوم خدمات مددکاری اجتماعی هر روز بیش از پیش احساس میشود. حمایت کردن یکی دیگر از نقش های مددکار اجتماعی بیمارستانی است شامل:
رفاهی، فراهم کردن شرایط اسکان، ایاب و ذهاب و وسایل نگهداری بیمار صعب العلاج در منزل؛
حمایت مالی از قبیل بخشودگی مالی، رایگان نمودن هزینه ها براساس تبصره ها و دستورالعملها؛
حمایت روانی _ اجتماعی از بیماران، خانواده آنها و کارکنان درمانی و همچنین انجام کار مددکاری گروهی است (ابری و همکار، 1398).

مددکاری اجتماعی و میزان تاب آوری در بین بیماران مبتلا به سرطان رابطه معناداري وجود دارد. در واقع، حمایت یک مددکار اجتماعی اثر شرایط تنیدگیزاي مواجهه با بیماري سرطان را از طریق ایجاد ادراکی در فرد بیمار مبنی بر اینکه هنگام بروز این بیماري، کسانی هستند که او را کمک کنند، تقلیل میدهد. این ادراك در فرد بیمار باعث میشود که او عامل تنشزا را کمتر آسیبزا بداند. همچنین، دسترسی به منابع حمایتی مناسب در فرد مبتلا به سرطان بر سازگاري وي با بیماري اثر میگذارد. حمایت اجتماعی داراي دو بعد ساختاري و عملکردي است. در بعد ساختاري حمایت اجتماعی که در قالب روابط حمایتی با خانواده و شبکه اجتماعی خود را نمایان میسازد. در بعد عملکردي حمایت اجتماعی به هر میزان که عملکرد حمایت اجتماعی خانواده و شبکه اجتماعی در سطح مطلوبتري باشد تابآوري بیماران مبتلا به سرطان نیز در سطح قويتري افزایش مییابد (راجعیان و همکار، 1395). مددکاران اجتماعی با تشخیص منابع حمایت اجتماعی و شبکه های ارتباطی میتوانند در تامین حمایتهای ملموس (کمکهای مالی و خدماتی)، حمایتهای اطلاعاتی از طریق آموزش جامعه محور، آموزش مهارتهای اجتماعی و آگاهسازی در خصوص منابع اجتماعی موجود) و حمایت عاطفی و محبت آمیز از طریق مصاحبهها و مشاورههای روانی _ اجتماعی، شنونده بودن و همحسی کردن با آنها و کمک جهت پذیرش بیماری) نقش مهمی داشته باشند. بنابراین در بیمارستان مددکاران اجتماعی با جذب منابع حمایتی موجود در جامعه به نفع بیمار و گسترش شبکه ارتباطی فرد از طریق پیوند و اتصال آنها به منابع حمایتی و منابع بیرونی (مثل سازمانها، موسسه ها، خیریه های حمایتی و از سوی دیگر به خانواده و خویشاوندان بیمار و …) میتوانند مداخلاتی در جهت افزایش حمایت اجتماعی بیمار انجام دهند. با چنین مداخلاتی بیمار تا حدودی توانمندی مقابله با بیماری را از طریق منابع حمایت اجتماعی کسب خواهد کرد (آقابخشی و همکار، 1393).

یکی از مهمترین و اصلی ترین وظایف مددکار اجتماعی، پیشگیری، ارزیابی و حل آسیبهای اجتماعی در جامعه و خانواده است. آسیبهایی از قبیل طلاق، خودکشی، افت شدید تحصیلی، بیکاری، اعتیاد و … نمونه ای از آسیبهایی است که ممکن است در پی ابتلای یک عضو خانواده به سرطان، بوجود آید یا به سبب آن تشدید شود. آنها با ارزیابی شرایط با به کاربردن سیاستهای پیشگیری کننده می کوشند تا از وقوع چنین آسیبهایی در خانواده هایی که در معرض آسیبهای اجتماعی قرار دارند پیشگیری کنند.

بنابراین، یکی از نقشهای کلیدی مددکاران اجتماعی در بیماران مبتلا به سرطان که شامل: خانواده، خویشاوندان، دوستان، همکاران و تیم درمان و در یک معناي کلی جامعه میباشد این است که یک محیط حمایتی براي این بیماران ایجاد کنند. یعنی این بیماران که تحت فشارهاي جسمانی و روانشناختی ناشی از مقابله با سرطان قرار دارند با فراهم شدن حمایتهاي اجتماعی مناسب از جانب خانواده و شبکه اجتماعی، قادر خواهند بود بر این فشارها کنترل یافته و تا حد زیادي از شدت آن بکاهند (راجعیان و همکار؛ 1394).

بحث و نتیجه گیری
پژوهش حاضر با عنوان حرفه مددکاری اجتماعی در حوزه سرطان صورت گرفته است با توجه به اینکه سرطان یکی از بیماریهای شایع در دنیای متمدن امروزی است که تعداد افراد مبتلا به آن روز به روز درحال افزایش می باشد سرطان و رنج ناشی از آن یکی از تلخترین تجربیات بشری است. بیماران پس از مواجه شدن با تشخیص سرطان دچار اضطراب، یاس، احساس ناامیدی توام با ترسی که معطوف به مرگ خود یا عزیزانش میشود، روبرو میشوند این مشکلات باعث اختلال در روند طبیعی زندگی و کیفیت آن میگردد و نیاز به حمایت اجتماعی را افزایش میدهد. ازاین روی بیماران مبتلا به سرطان نیاز مبرمی به حمایتهای ویژه مددکاران اجتماعی درحوزه پیشگیری، تشخیص، درمان، حمایتهای اجتماعی، اقتصادی و روانی دارند حمایتهای اجتماعی از وظایف مددکاران اجتماعی است. حمایتهای مددکاری اجتماعی هم باعث اثربخشی درمان میشود و هم به بیمار و خانواده او آرامشی میبخشد تا با زندگی و مسائل آن راحتتر کنار بیاید. پس با توجه به موارد بیان شده سرطان به علت تغییرات زیادی که در روند زندگی بیماران مبتلا به سرطان و کیفیت زندگی آنان ایجاد میکند، نیاز به حمایت اجتماعی را افزایش میدهد. مددکاران اجتماعی بیماران را از زمان تشخیص، درمان، زندگی پس از سرطان و خدمات درمانی تسکین دهنده حمایتی همراهی می کنند و همچنین حمایت اجتماعی ادراك شده از طرف خانواده به کنار آمدن با بیماري کمک میکند. یکی از ابزارهایی که بیماران سرطانی میتوانند جهت ارتقاء کیفیت زندگی و غلبه کردن بر بیماریشان از آن بهره گیرند، حمایت اجتماعی است با توجه به نتایج حاصل شده یک بیمار مبتلا به سرطان میتواند با خدمات ارائه شده توسط مددکار اجتماعی با شرایط پیش آمده کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.

ارائه پیشنهادات
با توجه به مطالب ارائه شده با تاکید بر حرفه مددکاری اجتماعی، میتوان در زمینه ارتقاء کیفیت زندگی بیماران و خانواده های آنان پیشنهاداتی را در ادامه مورد بررسی قرار داد:

طراحی و اجرای فرآیندهای حین ترخیص و پیگیری مراقبتهای پس از ترخیص از بیمارستان از طریق ارائه سرویس طراحی شده مراقبت در منزل.
برقراری ارتباط مناسب بیمار سرطانی و افراد خانواده با پزشک جهت آگاهی از فرآیند درمان.
پیگیری و تداوم مراقبتها و ارائه خدمات مراقبت در منزل براساس اصول علمی و استاندارد شده.
آموزش خانواده بیمار در جهت ارتقاء سلامت، کیفیت، آگاهی بخشی و نحوه ارتباط با بیمار در شرایط بیماری و پس از آن.
شفاف سازی ذهنیت بیماران همراه با برقراری ارتباط حرفه ای و صمیمانه با همنوعان خود از طریق برگزاری سمینارهای مختلف جهت ارتقاء آگاهی و عادی سازی بیماری در بیماران و ایجاد فضای همدلانه.
معرفی بیماران به کلینیک های خیریه جهت دریافت حمایت های روانی و اجتماعی از بیمار و اعضای خانواده.
تاسیس کلینیکهای تخصصی با تاکید بر حرفه مددکاری اجتماعی در حوزه سرطان جهت تامین نیازهای مادی و معنوی بیماران.

منابع:
آقابخشی، حبیب؛ جعفری، فاطمه؛ نعمت ساعتلو، فائقه (1395). فلسفه مددکاری اجتماعی و ارتباط آن با رویکردها، نظریه ها و مدلهای مددکاری اجتماعی. پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، جلد 5 پاییز.
آقابخشی، حبیب؛ راشدی، اسماعیل (1393). حمایت اجتماعی و مقابله با بیماری سرطان. فصلنامه مددکاری اجتماعی، شماره 1، پاییز.
ابری، ساره؛ زاهدی اصل، محمد (1398). مددکاران اجتماعی پزشکی، نقش کنونی. مجله تحقیقات کیفی در علوم سلامت، جلد 8، اردیبهشت.
ایمانزاده، علی؛ شریفی فاطمه (1397). تجربیات زیسته بیماران سرطانی از اضطراب مرگ با تکیه بر موقعیت های مرگی یا سپرس. نشریه روان پرستاری، جلد6 بهمن و اسفند.
راجعیان، محمد؛ گودرزی، ناصر (1395). رابطه بین حمایت اجتماعی و تابآوری در بین بیماران مبتلا. فصلنامه پژوهشنامه مددکاری، جلد سوم.
سمیعی سینی، فاطمه؛ انوشه، منیره؛ الحانی، فاطمه (1389). بررسی تاثیر مشاوره با خانواده بر مقیاسهای علامتی زندگی زنان مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی. فصلنامه بیماریهای پستان ایران، جلد اول و دوم، بهار و تابستان.

تیم مدیریت داخلی وبسایت

با مجله اینترنتی مددکاری اجتماعی، جدیدترین مقالات و پژوهش های مددکاری اجتماعی، تاب آوری و کوچینگ را بطور رایگان دریافت نمایید. www.socialwork2015.ir

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا